Οδός Αθηνάς, ιστορικό

Όταν σχεδιάστηκε η οδός Αθηνάς το 1834, το Μοναστηράκι ήταν κεντρικότερο σημείο στον ιστό της τότε πόλης σε σχέση με την Ομόνοια (ενδεικτική η αρίθμηση του δρόμου με τα νούμερα της οδού να αρχίζουν από το Μοναστηράκι). Στα πλαίσια της ανάπτυξης της πόλης, ο αστικός ιστός επεκτάθηκε από την περιοχή της Πλάκας και του Ψυρρή (άκρο της ήταν η Ευριπίδου) ανατολικά και βόρεια προς την περιοχή του Ανάκτορου – της σημερινής Βουλής. Η οδός Αθηνάς έλαβε το όνομά της σαν νοητή συνέχεια του ναού της Παρθένου Αθηνάς στην Ακρόπολη.
Όταν οι αρχιτέκτονες Κλεάνθης και Σάουμπερτ εκπόνησαν το πρώτο σχέδιο της πόλης το 1833, τοποθέτησαν τα Ανάκτορα του Όθωνα στην πλατεία Ομονοίας, από την οποία θα ξεκινούσαν οι οδοί Αθηνάς, Πειραιώς, Αγίου Κωνσταντίνου, 3ης Σεπτεμβρίου, Πανεπιστημίου και Σταδίου στο πρότυπο της «Πλατείας του Αστέρος» των Παρισίων. Η οδός Σταδίου θα κατέληγε στο Παναθηναϊκό Στάδιο και η οδός Αθηνάς στην είσοδο της Ακρόπολης. Το σχέδιο όμως δεν τέθηκε τελικά σε εφαρμογή γιατί κρίθηκε ως πολυδάπανο.
Μετά τη μεταφορά της πρωτεύουσας από το Ναύπλιο στην Αθήνα, η Αθηνάς διαμορφώθηκε ως δρόμος-παζάρι των εμπορευμάτων που έφταναν από την επαρχία ή το εξωτερικό για να τροφοδοτήσουν τους κατοίκους της νέας πρωτεύουσας. Έτσι έγινε ‘ο δρόμος των εμπόρων’, όπου τα σπίτια τους ήταν συνήθως στον πρώτο όροφο και τα μαγαζιά στο ισόγειο. Πολλοί πλούσιοι έμποροι εγκαταστάθηκαν επί της οδού, προσλαμβάνοντας γνωστούς αρχιτέκτονες για να σχεδιάσουν και να οικοδομήσουν λαμπρά κτίρια πολλά εκ των οποίων σώζονται ως και σήμερα.
Δύο πολύ σημαντικά κτίρια τα οποία έχουν κατεδαφιστεί είναι το Βαρβάκειο Λύκειο, που βρισκόταν στη σημερινή λαχαναγορά, και το Δημοτικό θέατρο στην πλατεία Κοτζιά.
Η κεντρική αγορά καθόριζε πάντα σε πολύ μεγάλο βαθμό τη μορφή της οδού αλλά ο εμπορικός της χαρακτήρας μεγάλωσε κι άλλαξε πολύ μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Με την εισροή των προσφύγων ο δρόμος απέκτησε πολύ πιο πολύμορφο χαρακτήρα αλλά και κλήθηκε να σηκώσει το μεγαλύτερο βάρος των υπαίθριων μικροεμπόρων. Το Δημοτικό θέατρο παραχωρήθηκε από το Δήμο για την εγκατάσταση προσφύγων.
Από το 1950 περίπου ξεκινάει μια φθίνουσα πορεία για την οδό Αθηνάς. Οι τελευταίοι παλιοί ιδιοκτήτες εγκαταλείπουν τις κατοικίες τους που αντικαθιστώνται από ξενοδοχεία β’ και γ’ κατηγορίας. Οι όροφοι των κτιρίων μετατρέπονται σε γραφεία ή αποθήκες και αρκετά νεοκλασικά κατεδαφίζονται για να αντικατασταθούν από πολυώροφα κτίρια γραφείων.
Στα τέλη του 19ου αιώνα, τα δύο άκρα του δρόμου είχαν πολύ διαφορετικό χαρακτήρα: Το νότιο κομμάτι προς το Μοναστηράκι («λαϊκό») και το βόρειο προς την Ομόνοια ( «αστικό»).
Το Μοναστηράκι ήταν ήδη κέντρο μικρεμπορίου μεταχειρισμένων ειδών. Στη αρχή του δρόμου είχε το παλαιοπωλείο του ο έμπορος Γιουσουρούμ, του οποίου το όνομα κατέληξε συνώνυμο με το Μοναστηράκι. Η περιοχή από το Μοναστηράκι προς το Θησείο ήταν κέντρο επεξεργασίας μετάλλου και λεγόταν Γύφτικα. Η περιοχή από το Μοναστηράκι προς την Πανδρόσου είχε μαγαζιά με φθηνά ρούχα και παπουτσάδικα, ενώ η περιοχή του Ψυρρή, ήταν κυρίως εργατική με βιοτεχνίες και δερματάδικα. Στην άλλη άκρη του δρόμου, την αστική ζωή μαρτυρούν δύο ακόμη μεγαλόπρεπα ξενοδοχεία, ο «Μέγας Αλέξανδρος» και το «Μπάγκειον».
Σταδιακά όμως η πλάστιγγα έγειρε προς τη «λαϊκή» μεριά καθώς καθημερινά χιλιάδες Αθηναίοι μαζεύονταν στην Κεντρική Αγορά αλλά και στα γύρω φθηνά μαγαζιά. Έτσι δημιουργήθηκαν αρκετά καφενεία, ζαχαροπλαστεία, εστιατόρια, όπως και ξενοδοχεία με επαρχιώτες, εμπόρους και αγοραστές – ένα από αυτά σώζεται έως σήμερα, το ερειπωμένο “Βενετία”-. Ο παράγοντας όμως που διαδραμάτισε καθοριστικό λόγο στη μετατροπή ολόκληρης της Αθηνάς σε λαϊκό δρόμο ήταν ο ηλεκτρικός σιδηρόδρομος. Ο σταθμός του Μοναστηρακίου εγκαινιάστηκε το 1895 ενώ της Ομόνοιας εγκαινιάστηκε από τον Ελευθέριο Βενιζέλο το 1930 και χάρη στους δύο σταθμούς υπήρχε καλύτερη πρόσβαση στο κέντρο από τα προάστια και το λιμάνι.
Σημαντικός και ο ρόλος της την περίοδο των Δεκεμβριανών καθώς το Μοναστηράκι και του Ψυρρή ελέγχονταν από τον Ε.ΛΑ.Σ., ενώ η Ομόνοια από την κυβέρνηση και τους Βρετανούς. Έτσι η οδός Αθηνάς εκείνη την περίοδο ήταν πεδίο έντονων οδομαχιών, τότε δε πυρπολήθηκε και η Βαρβάκειος Σχολή η οποία λειτουργούσε από το 1860 και τελικά κατεδαφίστηκε το 1955.

Σήμερα σε αυτόν το δρόμο εξακολουθεί να χτυπάει η καρδιά του χοντρεμπορίου και του λιανεμπορίου των τροφίμων. Συναντάμε πολλούς μικροπωλητές επί της οδού, αλλά και στους παραδρόμους, μπορεί κάποιος να βρει μαγαζιά που να πωλούν οτιδήποτε. Όσον αφορά τις αλλαγές στις χρήσεις των ακινήτων επί της οδού, έχουν ανοίξει πλέον παραρτήματα τράπεζες και μεγαλύτερου εμβαδού καταστήματα κέντρο, ενώ έχουν σχεδόν εκλείψει τα καφενεία. Μεγάλη αλλαγή βέβαια έχει επέλθει στην περιοχή από τότε που άνοιξε ο σταθμός μετρό στο Μοναστηράκι το 2003 ενώ στην σημερινή του μορφή ήρθε το 2007 και φέρνει πολύ –κυρίως νέο κόσμο- στην πλατεία. Έτσι κατά κάποιον τρόπο η εικόνα του δρόμου έχει αντιστραφεί, μεταλλασσόμενη βέβαια, καθώς η πλατεία Μοναστηρακίου έχει μετατραπεί σε ένα πολύ ζωντανό σημείο συνάντησης, ενώ στην άλλοτε αστική πλατεία Ομονοίας συναντά κανείς την ερημιά τις βραδινές κυρίως ώρες.
Η οδός Αθηνάς επονομαζόμενη και ως ‘οδός των θαυμάτων’ ή ‘ο κήπος του λαού’ παραμένει ως σήμερα πολυπολιτισμική, πολύχρωμη και πολύοσμη, ένα συνονθύλευμα λαών και πολιτισμών, τόσο που σωστά θα χαρακτήριζε κάποιος τον πιο αντιπροσωπευτικό δρόμο της αθηναϊκής κοινωνίας.

Μονή Παντάνασσας, Μοναστηράκι
Πρόκειται για καμαροσκέπαστη βασιλική εκκλησία, αφιερωμένη στην Παναγία Παντάνασσα που χτίστηκε τον 10 αιώνα. Η μονή έδωσε το όνομά της σε ολόκληρη την περιοχή, καθώς ο ναός αναφέρεται ως Μεγάλο Μοναστήρι και με την ονομασία αυτή είναι γνωστός κατά τους πρώτους της χρόνους. Απ’ την επανάσταση και μετά, η ονομασία Μεγάλο Μοναστήρι εξέπεσε σε Μικρομονάστηρο ή Μοναστηράκι. Τα κελιά της Μονής βρίσκονταν στη θέση της σημερινής πλατείας, ενώ όλη η περιοχή ήταν γεμάτη από μικρομάγαζα, από τα οποία πολλά βρίσκονται ακόμα στη γειτονική οδό Πανδρόσου.

Κτίριο
Αθηνάς 4
Κτίριο του 1850, χτίστηκε ως κατοικία στον όροφο και κατάστημα στο ισόγειο. Αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα του Αθηναϊκού κλασικισμού με αετωματική στέψη και τις παραστάδες με κορινθιακά κιονόκρανα. Από τα πρωϊμότερα δείγματα αρχιτεκτονικής που συναντάμε στο δρόμο.

Κτίριο
Αθηνάς & Αγ. Ειρήνης
Υπόδειγμα του μοντέρνου κινήματος του 20ου αιώνα με τολμηρή καμπύλη, χαρακτηριστική η δυναμική έκφραση των μορφοπλαστικών στοιχείων της. Τολμηρό εύρημα της σύνθεσης χαρακτηρίζεται η τοποθέτηση παραθύρων στην καμπύλη συνάντησης των δύο όψεων.

Κτίριο
Αθηνάς 8 & Αγίας Ειρήνης
Το διώροφο αυτό κτίριο οικοδομήθηκε τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα και αποτελεί ένα αξιόλογο δείγμα Art Nouveau, σε συνδυασμό με κλασικίζοντα στοιχεία. Απλό, διώροφο, κάτω μαγαζιά και είσοδος και πάνω κατοικία, όπου η όψη οργανώνεται με τέσσερις κομψές κορινθιακές παραστάδες, οι οποίες φέρουν κλασικό αέτωμα. Στο κέντρο το απαραίτητο μπαλκόνι επισφραγίζει την τυπική αθηναϊκή σύνθεση.

Εκλεκτικιστικό κτίριο
Αθηνάς 16 & Βορέως 17
Κατασκευή 1900. Ο εκλεκτικισμός στην Ελλάδα εμφανίστηκε στις αρχές του 20ου αιώνα σαν μια προσπάθεια ανανέωσης του μορφολογικού λεξιλογίου με ανάμειξη διακοσμητικών στοιχείων από διάφορα ρεύματα. Επί της ουσίας εκφράζει μια διακοσμητική αντιμετώπιση της αρχιτεκτονικής μορφολογίας αποδεσμευμένη από τις αυστηρές αρχές του νεοκλασικισμού.

Αθηνάς 19
Αρχιτεκτονική της 3ης δεκαετίας του 20ου αιώνα με χαρακτηριστική την αυστηρή οργάνωση των στοιχείων της όψης. Η σύνθεση εμπλουτίζεται με μοτίβα Art Deco στο κιγκλίδωμα του μπαλκονιού.

Στοά Καΐρη
Αθηνάς & Καΐρη 6
Πρόκειται για ένα κτίριο/στοά. Σχεδιασμένο έτσι ώστε η κίνηση του δρόμου από την οδό Καϊρη να εισέρχεται εντός του κτιρίου, να συνεχίζει ανεμπόδιστα στον όροφο και ταυτόχρονα στο μικρό αστικό κενό προς την οδό Πολυκλείτου. Το υπόγειο ήταν κάποτε το μεγαλύτερο κέντρο ηλεκτρολογικού εξοπλισμού ενώ στο ισόγειο μαζί με τα καταστήματα γενικού εμπορίου βρίσκεται το ιστορικό οπλοδιορθωτήριο της οικογένειας Παπαϊωάννου. Στον όροφο, ακόμη και σήμερα, μπορεί κάποιος να βρει μικρές βιοτεχνίες και εργαστήρια, ενώ αν συνεχίσει προς την οδό Πολυκλείτου θα βρει καταστήματα με είδη συσκευασίας.

Αθηνάς 20 και Αθηνάς 22
Πλούσια μορφοπλαστική διακόσμηση στο πνεύμα του εκλεκτικισμού της Beaux-Arts που επικρατούσε στις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα. Τα μεταλλικά κιγκλιδώματα των μπαλκονιών υιοθετούν τα μοτίβα που είχε διαδώσει γύρω στο 1900 ο Τσίλερ.

Αγία Κυριακή
Αθηνάς 28
Μονόκλιτη καμαροσκέπαστη βασιλική. Η ανέγερσή της τοποθετείται στα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Οι τοιχογραφίες του ναού είναι νεότερες αλλά διακρίνονται για την τεχνική και τη θεματολογία τους. Σύμφωνα με την παράδοση, η εκκλησία της Αγίας Κυριακής ήταν κοιμητηριακός ναός νεκροταφείου, που βρισκόταν μεταξύ αυτής και της Παντάνασσας (Μοναστηράκι).

Αθηνάς 32
Το διώροφο αυτό κτίριο της οδού Αθηνάς 32, με κατοικία στον όροφο και κατάστημα στο ισόγειο, οικοδομήθηκε το 1900. Αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα του όψιμου κλασικισμού. Η εσοχή στο κέντρο της πρόσοψης του ορόφου, φιλοξενούσε πιθανώς κάποιο διακοσμητικό γλυπτό.
Ξενοδοχείο «Βενετία»
Αθηνάς 40
Το τριώροφο ξενοδοχείο «Βενετία» που δεσπόζει στη γωνία των οδών Αθηνάς και Ευριπίδου, οικοδομήθηκε κατά το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα και αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της ακμής του αθηναϊκού κλασικισμού. Η απλότητα της οργάνωσης της όψης μας δίνει μια εικόνα του αστικού ύφους της Αθηνάς στο τέλος του 190υ αιώνα. Σήμερα παραμένει εγκαταλελειμμένο.

Βαρβάκειος Αγορά
Αθηνάς 42
Η Βαρβάκειος Δημοτική Αγορά άρχισε να οικοδομείται από το Δήμο Αθηναίων το 1878. Δημιουργήθηκε χάρη στον εθνικό ευεργέτη Ιωάννη Βαρβάκη και αποτελεί τον πιο αληθινό -και αποκαρδιωτικό συχνά- δείκτη της ευημερίας της χώρας. Σχεδιάστηκε από τον αρχιτέκτονα Κουμέλη (τότε καθηγητής στο Πολυτεχνείο). Το 1884 μια πυρκαγιά έκαψε ολοσχερώς τις παράγκες της παλαιότερης Αγοράς της περιόδου της Τουρκοκρατίας. Η Νέα Αγορά αποπερατώθηκε το έτος 1886 και έκτοτε λειτουργεί αδιάκοπα.

Αθηνάς 49 & Ευριπίδου
Διώροφο γωνιακό κτίριο νεοκλασικής ρυθμολογίας. Η όψη της οδού Αθηνάς παρουσιάζει συμμετρία ως προς τον κεντρικό άξονα. Ο όροφος τονίζεται από εξώστη – σιδερένιο κιγκλίδωμα. Το γωνιακό τμήμα του κτιρίου κοσμείται από παραστάδες με κιονόκρανα. Απόληξη με διακοσμητική περιμετρική ταινία, γείσο, οδόντες. Έχει υποστεί εξαλείψεις και αλλοιώσεις των τυπικών διακοσμητικών και αρχιτεκτονικών στοιχείων.

Βαρβάκειο Λύκειο
Η θεμελίωση του Βαρβάκειου Λυκείου έγινε το 1857. Την εκπόνηση των σχεδίων και την επίβλεψη του έργου ανέλαβε ο αρχιτέκτονας Παναγιώτης Κάλκος, Το 1915, το κτίριο επιτάχθηκε αρχικά από τον στρατό και αργότερα από τη Χωροφυλακή. Η λειτουργία του συνεχίστηκε μέχρι τον πόλεμο. Το 1955 κατεδαφίζεται εξαιτίας των ζημιών που υπέστη από την πυρκαγιά του 1944. Επρόκειτο για διώροφο κτίριο, σε αυστηρό νεοκλασικό ρυθμό με ιωνικούς μαρμάρινους κίονες στην είσοδο. Βρισκόταν ακριβώς απέναντι από τη Βαρβάκειο Αγορά.

Οικία Α. Κατσανδρή
Αθηνάς 51 & Ευριπίδου
Απλό διώροφο κτίριο, με κατοικία στον όροφο και καταστήματα στο ισόγειο. Οικοδομήθηκε το 1878 και είναι σχέδιο του αρχιτέκτονα Ernst Ziller (1837-1923). Οι είσοδοι του ισογείου χωρίζονται με πεσσούς δωρικού ρυθμού. Από φωτογραφίες της δεκαετίας του 1960, παρατηρείται ότι τα παράθυρα του ορόφου έφεραν νεοκλασικά αετώματα, τα οποία αφαιρέθηκαν κατά την «επισκευή» του στη συνέχεια.

Ξενοδοχείο «Ολυμπιάς»
Αθηνάς 57
Το πενταώροφο αυτό κτίριο της οδού Αθηνάς οικοδομήθηκε κατά το Μεσοπόλεμο (ολοκληρώθηκε το 1939) και αρχικά στέγαζε το ξενοδοχείο «Ολυμπιάς». Αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα ενός μεταβατικού μοντερνισμού, σε αφαιρετικό μορφολογικό ύφος, το οποίο όμως έχει ξεκάθαρες αισθητικές αναφορές στη βυζαντινή παράδοση.

Δημαρχείο Αθηνών
Αθηνάς 61-63
Ένα από τα αρχιτεκτονικά στολίδια της πόλης είναι το δημαρχιακό μέγαρο επί της οδού Αθηνάς, στην Πλατεία Κοτζιά. Η δημιουργία του, σε μελέτη και σχέδια του Παναγιώτη Κάλκου, αποφασίστηκε επί δημαρχίας του Κυριακού το 1871 μετά τη χορήγηση ενός δανείου ύψους 130.000 δρχ. από την Εθνική Τράπεζα. Ο σχεδιασμός του διώροφου αυστηρού νεοκλασικού ήταν άμεσα επηρεασμένος από την αρχιτεκτονική των ανακτόρων, ενώ οι εργασίες ανέγερσής του διήρκεσαν μόλις 2 χρόνια. Χαρακτηριστικό είναι το δωρικού ρυθμού πρόπυλο του. Το 1901 σημειώθηκαν οι πρώτες τροποποιήσεις στη διαρρύθμιση του χώρου, ενώ την περίοδο 1935-1937 προστέθηκε ο τρίτος όροφος.

Πλατεία Κοτζιά
Η πλατεία με τα περισσότερα ονόματα: Πλατεία Λουδοβίκου, Πλατεία Λαού, Πλατεία Ταχυδρομείου, Πλατεία Δημαρχείου, Πλατεία Κοτζιά, Πλατεία Εθνικής Αντίστασης. Το 1831 ο Κλεάνθης παραχωρεί έκταση που κατείχε κοντά στην Ομόνοια προκειμένου να δημιουργηθεί «Ο κήπος του Λαού». Επί της πλατείας βρίσκεται και το Μέγαρο Μελά, διώροφο κτίριο σχεδιασμένο από τον Τσίλερ. Κτίστηκε το 1874 και επρόκειτο για το μεγαλύτερο ιδιωτικό κτίριο της εποχής. Το Μέγαρο Μελά λειτούργησε αρχικά ως ξενοδοχείο, το «Grand Hotel d’ Athènes», με σκοπό να φιλοξενεί Έλληνες από το εξωτερικό που επισκέπτονταν την Αθήνα. Το 1881 αποτέλεσε, για μικρό χρονικό διάστημα, τη στέγη του Χρηματιστηρίου Αθηνών. Το 1974, το Μέγαρο Μελά κηρύχθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού διατηρητέο και από το 1979 μισθώθηκε και στεγάζει υπηρεσίες της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος. Χαρακτηριστικά αρχιτεκτονικά στοιχεία του κτίσματος είναι οι τέσσερις γωνιαίοι πυργίσκοι του, το κομψό κεντρικό αίθριο στο ισόγειο, οι διακοσμητικές καρυάτιδες και τα κυκλικά μετάλλια με τις κεφαλές του Ερμή.

Δημοτικό Θέατρο Αθηνών
Πλατεία Κοτζιά
Πρόκειται για έργο του Τσίλερ, σχεδιασμένο στο πνεύμα του σαξονικού και βιεννέζικου εκλεκτικισμού των δεκαετιών 1860 και 1870. Θεμελιώθηκε το 1873, εγκαινιάστηκε 15 χρόνια με χορηγία του Ανδρέα Συγγρού που έθεσε όμως τους όρους του: το ισόγειο θα στεγάζει καταστήματα και ο πρώτος όροφος θα στεγάζει την τράπεζά του. Το θέατρο είχε πολύ μικρή σκηνή αλλά πολύ καλή ακουστική και χωρητικότητα 1500 θέσεων. Σαν χωροθεσία το κτίριο είχε την κεντρική είσοδο στην Αιόλου μ’ ένα κήπο μπροστά, με την όψη προς την Εθνική Τράπεζα, ενώ η πίσω όψη του έβλεπε στην Αθηνάς. Το 1922 λειτούργησε σαν χώρος φιλοξενίας 1.500 Μικρασιατών προσφύγων, οι οποίοι προκειμένου να αντιμετωπίσουν το χειμωνιάτικο κρύο έκαιγαν για να ζεσταθούν τα σκηνικά και τα έπιπλα. Τον Απρίλη του 1939, επί δικτατορίας του Μεταξά, ο τότε Δήμαρχος της Αθήνας Κώστας Κοτζιάς, το κατεδάφισε με συνοπτικές διαδικασίες.

Κτίριο Μετοχικού Ταμείου Πολιτικών Υπαλλήλων
Αθηνάς 56
Το κτίριο γραφείων στη γωνία των οδών Αθηνάς και Λυκούργου, οικοδομήθηκε το 1920, για λογαριασμό του Μετοχικού Ταμείου Πολιτικών Υπαλλήλων και είναι σχέδιο του αρχιτέκτονα Βασίλειου Κουρεμένου κι αποτελεί προσθήκη σε προγενέστερο νεοκλασικό κτίριο. Η αναμόρφωση του υπάρχοντος κτιρίου έγινε με μια μοντερνιστική διάθεση με στόχο την «εναρμόνισή του με τις νέες λειτουργικές και κατασκευαστικές συνθήκες», χωρίς ωστόσο, να χαθεί η κλασσική αισθητική του. Το έργο εμφανίζει στοιχεία αναζήτησης της «ελληνικότητας», με τα πήλινα διακοσμητικά στοιχεία, τα πολύχρωμα μάρμαρα και τις ψηφιδωτές αναπαραστάσεις της ελληνικής μυθολογίας.

Κτίριο διοίκησης ΗΣΑΠ
Αθηνάς 67
Πρόκειται για κτίριο που χτίστηκε το 1962 πάνω από τον παλιό Σταθμό Ομονοίας (ο οποίος βρισκόταν στο σημείο αυτό από το 1895 έως και το 1932). Είναι έργο του Αρχιτέκτονα Κων. Κιτσάκη (1892-1969), ο οποίος ήταν απόφοιτος του Πολυτεχνείου Σαρλότενμπουργκ του Βερολίνου και μετέπειτα καθηγητής του ΕΜΠ. Το κτίριο αυτό θεωρείται (μαζί με τον Πύργο του ΟΤΕ στην 3ης Σεπτεμβρίου) η πιο επιτυχημένη προσπάθεια του να εφαρμόσει τις κτιριολογικές λύσεις και τους κώδικες του International Style στο κέντρο της Αθήνας. Είναι ένα κτίριο σύνθετων λειτουργιών με δεσπόζουσα την κατασκευή του πρώτου πολυωρόφου μηχανικού γκαράζ της Αθήνας.

Ξενοδοχείο «Μ. Αλέξανδρος»
πλατεία Ομονοίας 19 & Αθηνάς
Το τετραώροφο ξενοδοχείο «Μέγας Αλέξανδρος», που δεσπόζει στη δυτική γωνία της διασταύρωσης της οδού Αθηνάς με την πλατεία Ομονοίας, οικοδομήθηκε το έτος 1889, βάσει σχεδίων του αρχιτέκτονα Ernst Ziller (1837-1923), κατόπιν δωρεάς του Ιωάννη Μπάγκα (ή Πάγκα). Η ανέγερσή του (μαζί με το δίδυμό του «Μπάγκειο», λίγο αργότερα) εγκαινίασε, κατά κάποιο τρόπο μια νέα εποχή για τα αθηναϊκά ξενοδοχεία, από πλευράς μεγέθους, εσωτερικής διάταξης και εξωτερικής μορφής (χαρακτηριστική η διακόσμηση της ζώνης του τελευταίου ορόφου με τις βαθυκόκκινες ορθογώνιες επιφάνειες). Βασικό νέο στοιχείο αποτελεί η ύπαρξη κεντρικού αίθριου, με κυρίαρχο στοιχείο το γυαλί. Αρχικά ήταν τριώροφο, με αγάλματα στη στέψη, τα οποία αφαιρέθηκαν όταν προστέθηκε ο τέταρτος όροφος (μετά το 1920).

Ξενοδοχείο Μπάγκειον
πλατεία Ομονοίας 18 & Αθηνάς
Το τετραώροφο ξενοδοχείο «Μπάγκειον» (αναφερόμενο σε παλαιότερες επιγραφές και ως «Πάγκειον»), που δεσπόζει στην ανατολική γωνία της διασταύρωσης της οδού Αθηνάς με την πλατεία Ομονοίας, οικοδομήθηκε μεταξύ των ετών 1890-1894, βάσει σχεδίων του αρχιτέκτονα Ernst Ziller (1837-1923), κατόπιν δωρεάς του Ιωάννη Μπάγκα (ή Πάγκα). Στο σημείο εκείνο προϋπήρχε οικία, στην οποία διέμενε, μέχρι το 1883, η οικογένεια του Χαρίλαου Τρικούπη. Σε αντίθεση με τα περισσότερα ξενοδοχεία της ευρύτερης περιοχής της Ομόνοιας που παρήκμασαν μεταπολεμικά, το «Μπάγκειον» παρουσίασε μια αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα, καθώς λειτουργούσε τουλάχιστον μέχρι το 1969.

Athinas Street – introduction and points

Introduction

When Athinas Street was designed in 1834 Monastiraki was a morecentral point of the city than Omonoia, Athinas str. reached up until EvripidouStreet explaining why the numbering starts from Monastiraki Square. In thedevelopment of the city, the city fabric was extended east from Plaka and Psyrriand north of the palace –the current parliament.

When the architects Kleanthis and Schaubert first designed thecity in 1833, they planned for the Palaces of Othon to be put at Omonoia Square,from which the streets Athinas, Pireos, Agiou Konstantinou, 3rdSeptember, Panepistimiou and Stadiou would begin in the standards of la PlaceCharles de Gaulle in Paris, then known as Place de l’ Étoile. Stadiou str.would lead to the Panathenaic Stadium and Athinas str. on the Acropolisentrance (decision that named the street, understood as a continuation of theParthenon). The plan, however, was not ultimately implemented because it wasconsidered extravagant.

After the transfer of the capital from Nafplio to Athens,Athinas str. stood as a street-bazaar for goods arriving from the countrysideor abroad to feed the residents of the new capital. Thus it became “thestreet of the merchants”, where they kept their residences on top of their stores.Many wealthy merchants moved there, hiring famous architects to design and constructmajestic buildings, many of which survive to this day (unfortunately two veryimportant buildings which have been demolished are Varvakio Lyceum located intoday’s vegetable market, and the Municipal Theatre at Kotzia Square).

The central market always played an important role in the formof the road, but its commercial character was highlighted and changed deeplyafter the Asia Minor Catastrophe. With the influx of refugees the road becamemuch more diverse, but was also called to carry the burden of small tradersoutdoors. The Municipal Theatre was also granted by the Municipality for thesettlement of the refugees.

So in the early 20th century the two ends of the roadhad a very different character: the southern part to Monastiraki was “popular” andthe northern part to Omonoia that was more “urban”. Monastiraki was already thecentre for small traders of secondhand goods. At the beginning of the road theantique dealer Giousouroum retained his shop, which became synonymous toMonastiraki. The area from Monastiraki toy Thisseio was a centre for metalprocessing called Giftika. The area from Monastiraki to Pandrosou str. hadcheap clothes shops and shoes shops, while Psyrri was a mainly working areawith craft and leather shops. At the other end of the street the stillmagnificent hotels “Megas Alexandros” and “Bagkeion” remain witnesses of the urbanprofile of the area.

Gradually however the balance swung to the “popular” side asevery day thousands of people gathered at the Central Market and thesurrounding cheap stores. This led to the appearance of several cafes, bakeriesand restaurants in the area, as well as hotels full of traders, buyers andpeople from the province; the ruined “Venice” hotel survives until today.Nevertheless, it was the electric railway that played a decisive role in thetransformation of the entire Athinas str. into a popular road. The MonastirakiStation opened in 1895, while the Omonoia Station was inaugurated byEleftherios Venizelos in 1930. Through both stations people had better accessto the centre from the suburbs and the port. Its role was also important duringthe Dekemvriana period as Monastiraki and Psyrri were controlled by E.LA.S.,while Omonoia was controlled by the government and the British. So AthinasStreet at that time became a field of intense street fighting, when theVarvakios Lyceum, which operated from 1860, was torched and was demolished in1955.

From about 1950 the street turned a new page. The remaining old ownersabandon their homes, which are replaced by hotels of low quality. The floors ofthe buildings are converted to offices or warehouses and several neoclassicalhouses are demolished to be replaced by multistorey office buildings.

Today the heart of food wholesale and retail still beats on thisroad. Many vendors can be found on the main street, while on the side streets thereare shops selling every little thing. As far as the character of the buildingson the street is concerned, branches of all the major banks as well as a largeshopping centre have now opened, while cafes have become almost extinct. Ofcourse, a big change was brought by the opening of the Monastiraki metrostation in 2003, which since 2007 has brought many -young mainly- people to thesquare. Therefore, the image of the street has somehow been reversed and isconstantly changing, as Monastiraki Square has transformed into a very livelymeeting point, while the formerly bourgeois Omonoia Square is dominated bydesolation and decline, especially during evening hours.

Athinas Street, also called “the street of wonders” or “thegarden of the people”, remains until today colourful and multicultural to suchan extent that it could rightfully be characterised as the most representativestreet of the city or, more precisely, as the heart of Athens.

Pantanassa, Monastiraki
Vaulted basilica dedicated to Saint Mary Pantanassa, built inthe 10th century. The church gave its name to the whole area, as itwas known as the Great Monastery in its early years. Since the Revolution thename Great Monastery became Mikromonastiro (Little Monastery) or Monastiraki.The cells of the monastery were located on the square, while the whole area wasfull of little shops, many of which can still be found at Pandrosou Street.

Building
Athinas 4
Built in 1850 as a shop on the ground floor with a residence onthe first floor. A typical example of Athenian classicism with a pediment andpilasters crowned with Corinthian capitals and one of the earliest architectureexamples on the road.

Building
Athinas & Ag. Eirinis
A model of the modern movement of the 20th centurywith bold curve and a typical dynamic expression in its morphoplastic details.Bold installation of windows in the curve meeting of both sides.

Building
Athinas 8 & Ag. Eirinis
This two-storey building was built during the first decades ofthe 20th century and is a remarkable example of Art Nouveau combinedwith elements of classicism. With shops and an entrance downstairs and a residenceupstairs, the facade of the building is organised with four elegant Corinthianpilasters bearing classical pediment. The balcony at the centre seals thetypical Athenian composition.

Eclecticist building
Athinas 16 & Voreos 17
Built in 1900. Eclecticism in Greece appeared in the early 20thcentury as an effort to revive the morphological vocabulary by mixingdecorative elements from different styles. It basically expresses a decorativetreatment of architectural morphology freed from the strict principles ofNeoclassicism.

Athinas 19
Third decade of the 20th century architecture withthe typical strict organisation of the components of the façade. Thecomposition is enriched with Art Deco motifs on the railing of the balcony.

Stoa Kairi
Athinas & Kairi 6
Arcade building designed so that the street traffic from KairiStreet enters the building, continues unimpeded to the floor and at the sametime to the small urban space to Polykleitou Street. The basement was once thebiggest centre for electrical equipment, while on the ground floor togetherwith general retail shops is the historic arms correction shop of thePapaioannou family. Upstairs small industries and workshops can be found eventoday and at Polykleitou Street there are packaging shops.

Athinas 20 and Athinas 22
Rich morphological décor in the spirit of the Beaux-Artseclecticism that prevailed in the early decades of the 20th century.The metal railings of the balconies adopt motifs that were widely spread byZiller around 1900.

Agia Kyriaki
Athinas 28
Aisled vaulted basilica whose construction is placed during theTurkish occupation. The frescoes of the church are later, but they stand outfor their subject and technique. According to tradition the church of AgiaKyriaki was the church of a cemetery located between the church and Pantanassa(Monastiraki).

Athinas 32
This two-storey vuilding at 32 Athinas str., with a residence onthe first floor and a shop on the ground floor, was built in 1900 and is acharacteristic example of late classicism. The recess in the middle of thefaçade of the floor probably hosted a decorative sculpture.

Hotel “Venetia”
Athinas 40
The three-storey hotel “Venice” that dominates the corner ofAthinas and Evripidou streets was built during the last quarter of the 19thcentury and is a typical example of Athenian classicism. The simplicity of theorganisation of the façade gives us a picture of the urban style of Athens atthe end of the 19th century. Today it remains abandoned.

Varvakios Market
Athinas 42
The Varvakios Municipal Market started being built by theMunicipality of Athens in 1878. It was created thanks to the nationalbenefactor Ioannis Varvakis and is the truest -and often depressing- indicatorof prosperity of the country. It was designed by the architect Koumeli, thenprofessor at the National Technical University of Athens. In 1884 a fire burneddown the shacks of the oldest market of the Ottoman rule period. The New Marketwas completed in 1886 and has been operating incessantly ever since.

Athinas 49 & Evripidou
Two-storey corner building of neoclassical rhythmic. The view ofAthinas str. is symmetrical to the central axis and the floor is highlighted bythe balcony-iron railing. The corner of the building is adorned with pilasterswith capitals and the termination has decorative perimeter tape, molding andteeth. It has undergone deletions and alterations of the typical decorative andarchitectural elements.

Varvakio Lyceum
Varvakeion Lyceum was founded in 1857. The execution of theplans and project was supervised by the architect Panagiotis Kalkos. In 1915the building was requisitioned initially by the military and later by theGendarmerie. Its operation continued until the war and it was demolished in1955 due to losses caused by the fire of 1944. It was a two-storey buildingunder strict neoclassical style with Ionic marble columns at the entrancelocated just across the Varvakios Market.

House of A. Katsandris
Athinas 51 & Evripidou
Simple two-storey building with residence on the first floor andshops on the ground floor built in 1878 and designed by architect Ernst Ziller(1857-1923). The entrances of the ground floor are separated by Doricpilasters. In pictures of the 1960s it is observed that the windows of thefloor had neoclassical pediments, which were removed during the “repair” of thebuilding.

Hotel “Olympias”
Athinas 57
This five-storey building at Athinas str. was built during theinterwar period (completed in 1939) and originally housed the hotel “Olympias”.It exemplifies a transitional modernism in abstract morphological style, butwith clear aesthetic references to the Byzantium tradition.

Athens Town Hall
Athinas 61-63
One of the architectural jewels of the city is the Town Hall onAthinas str. at Kotzia Square. Its creation, in study and designs by PanagiotisKalkos, was decided on the Kyriakou mayoralty in 1871 after the National Bankgranted a loan of 130,000 drachmas. The design of the two-storey strictneoclassical building was directly influenced by the architecture of thepalaces and its construction works lasted just two years. Its maincharacteristic is its Doric portico. The first amendments to the layout of thespace occurred in 1901, while a third floor was added in the period between1935 and 1937.

Kotzia Square
The square with the many names: Louis Square, People’s Square,Post Office Square, Town Hall Square, Kotzia Square, National ResistanceSquare. In 1831 Kleanthis grants an area in his possession near Omonoia inorder to create “The Garden of the People”. On the square there is also the MegaroMela, a two-storey building designed by Ziller. It was built in 1874and it was the largest private building of its time. The Megaro Mela initiallyoperated as a hotel, the «Grand Hotel d’ Athènes», in order toaccommodate Greeks from abroad that visited Athens. In 1881 it accommodatedbriefly the Athens Stock Exchange. In 1974 the Megaro Mela was listed as alandmark by the Ministry of Culture and it has been hired since 1979 to housethe National Bank of Greece services. Typical architectural elements of thebuilding are the four angular turrets, the elegant central atrium on the groundfloor, the decorative caryatids and the circular medallions with heads ofHermes.

Municipal Theatre of Athens
Kotzia Square
A work of Ziller deisgned in the spirit of the Saxon andViennese eclecticism of the 1860s and 1870s. Founded in 1873 it was launchedfor 15 years under the terms of Andreas Syngros, who sponsored it: the groundfloor would house shops and the first floor would house his bank. The theatrehad a very small scene but very good acoustics and a capacity of 1,500 seats.The main entrance faced Aeolou str. with a garden at the front, while the backoverlooked Athinas str. In 1922 it accommodated 1,500 refugees from Asia Minor,who burned the sets and furniture in order to get warm and protect themselvesfrom the winter cold. In April 1939, on the Metaxas dictatorship, the thenMayor of Athens Kostas Kotzias demolished it.

Building of the Civil Servants Pension Fund
Athinas 56
The office building at the corner of Athinas and Lykourgoustreets was built in 1920 on behalf of the Civil Servants Pension Fund. It wasdesigned by the architect Vasileios Kouremenos and is an addition to an earlierneoclassical building. The uplift of the existing building was done in amodernist mood with the aim of “bringing it into line with the new constructionand operational conditions”, without however losing its classic feel. Theproject shows elements of a search of “Hellenism”, with clay ornaments,colourful marbles and mosaic representations of Greek mythology.

Administration Building
Athinas 67 (Urban Rail Transport SA) Headquarters, 67 Athinas str. • Built in 1962 over the old station Omonia (1895 – 1932). It is a work-project of the architect Konstantinos Kitsakis (1892-1969), who was a graduate of the Technical University of Charlottenburg in Berlin and later a professor of NTUA. The building is considered (along with the OTE Tower at 3rd Septemvriou str.) his most successful attempt to implement the building solutions and codes of the International Style in the center of Athens. It is a building of composite functions that also hosts the first high-rise engineering garage in Athens.Hotel “Megas Alexandros”

Omonoia Square 19 & Athinas
The four-storey hotel “Megas Alexandros” that dominates thewestern corner of the intersection of Athinas street with Omonoia Square wasbuilt in 1889 based on the designs of architect Ernst Ziller (1837-1923)following a donation of Ioannis Bagkas (or Pagkas). Its construction (alongwith its twin “Bagkeion” a while later) inaugurated somehow a new era for theAthenian hotels in terms of size, internal layout and external form –with thecharacteristic decoration of the rooftop area with deep red rectangularsurfaces). A key new feature is the existence of a central atrium with glass asa major element. Three-storey building initially with statues in thecoronation, which were removed when the fourth floor was added (after 1920).

Hotel “Bagkeion”
Omonoia Square 18 & Athinas
The four-storey hotel “Bagkeion” (mentioned in earlierinscriptions as “Pagkeion”) that dominates the eastern corner of theintersection of Athinas street with Omonoia Square was built between 1890-1894,based on designs by architect Ernst Ziller (1837-1923) following a donation ofIoannis Bagkas (or Pagkas). At that location there was a house where the familyof Charilaos Trikoupis lived until 1883. Unlike most hotels in the wider Omonoiaarea that declined after the war, the “Bagkeion” showed a remarkableresilience, as it operated at least until 1969.